شهر تاریخی ثمرين

اردشیر دوم پسر بزرگتر داریوش دوم بود که در سال ۴۰۴ قبل از میلاد به قدرت رسید.

نام اصلی وی ارشک بود اما چون به قدرت رسید نام اردشیردوم را بر خود نهاد. یونانیان به او لقب " منمون" به معنای  " باحافظه یا باهوش " داده اند و معتقد بودند که دارای حافظه بسیار قوی بوده است اما برخی دیگر گفته اند این لقب از آن جهت بوده که وی یاد آور نام پدربزرگش" اردشیر" بوده است . کوروش کوچک برادر کوچکتر اردشیر دوم بود واز کودکی رفتاری تند وپرخاش جویانه داشت .

وحال آنکه،اردشیر از طبعی ملایم  ورحیم برخوردار بود،ملکه "پروشات" مادر اردشیردوم وکوروش کوچک به دلیل دلسردی از اردشیر ،تصمیم داشت پسر کوچکتر خود کوروش را جانشین داریوش دوم نماید ،بنابراین به داریوش دوم (همسرش) گفت از آن جهت که اردشیر دوم قبل از رسیدن تو به پادشاهی به دنیا آمده است از اینرو پسرکوچکتر تو کوروش کوچک می بایست جانشین تو گردد.

اما داریوش دوم این را نپذیرفت و کوروش کوچک را والی لیدی و نواحی دریایی آن نمود و پس از چندی فوت نمود(داریوش دوم).

پس از درگذشت داریوش دوم ،اردشیر دوم به معبد آناهیتا در پاسارگاد رفت تا در آنجا بر طبق مراسم مذهبی تاجگذاری کند،در آنجا وی اطلاع یافت که کوروش کوچک قصد کشتن وی را دارد .بنابراین اورا دستگیر کرد وتصمیم به کشتن او گرفت  که ملکه پروشات دوان دوان رسید وچون گیسوانش را به دور گردن کوروش حلقه کرد نتوانستند اورا بکشند وشپس با گریه ولابه عفو اورا از اردشیر دوم گرفت و کوروش کوچک را به سرعت به مقر حکومتی خود "لیدی" روانه نمود.

کوروش کوچک نیز بدون هیچ پشیمانی به لیدی بازگشت ودر آنجا در پی فرصت برای تصرف حکومت ماند. کوروش کوچک با جمع آوری سپاه به سرعت به سمت بابل پیشروی کرد اما خبری از سپاه ایران نیافت ،چون به ولایت اصلی بابل رسید پس از آنکه سه روز به صورت خطوط جنگی پیشروی کردند.

کوروش کوچک خیال کرد که اردشیر دوم بابل را ترک کرده ،لیک در روزچهارم ناگهان سوار رسیدوخبر داد که لشکر شاهنشاه در ظرف چهار ساعت ظاهر خواهد شد.

کوروش کوچک فورا سپاهیان یونانی را تحت فرمان " کلئارخوس "در طرف راست یعنی  جانب فرات جای داد وخودش در قلب سپاه جای گرفت و ۶۰۰ سوار سنگین اسلحه را نیز محافظ خود ساخت .سوی چپ سپاه را نیز تحت فرمان "آریائوس" قرار داد. درهمان حین سپاه اردشیر دوم که حدود ۵۰۰۰۰۰ تن بودند رسیدند ودر ناحیه کوناکسا در یازده فرسنگی شمال بابل ،"خان اسکندریه ی امروزی"جنگ در گرفت و درآن جنگ کوروش کوچک به برادر خود اردشیر دوم حمله کرد و او را زخمی ساخت ، به نظر می رسید که کوروش کوچک پیروز شده است لیک به دلیل اشتباه فاحش فرمانده سپاه یونانی کوروش کوچک بنام " کلئارخوس" زوبینی در چشم کوروش فرو رفت ودر دم کشته شد .

پس از آن سر و دست کوروش کوچک را بریدند و سپاه اردشیردوم به تعقیب قشون کوروش کوچک پرداخت و قشون کوروش متفرق شد . اما قسمت یونانی سپاهش برای احتراز از حملات پی در پی ، سواره نظام ایران به طرف دجله رفت در آنجا " تیسافرن" با خدعه  سرداران سپاه یونانی صحبت کرد و آنان را به خیمه دعوت کرد وبا وجود سوگندی که خورده بود همه ی آنها را کشت .

در همان هنگام " گزنفون " که در سپاه یونانیان بود ریاست یونانیان را قبول کرد تا تعداد ۱۰۰۰۰ نفر باقیمانده سپاه را به یونان برساند وچنین هم کرد. در همین رابطه بود که گزنفون کتاب معروف خود به نام "عقب نشینی ده هزار نفره" را نوشت .

اردشیردوم در سال ۳۹۴ قبل از میلاد سپاه اسپارت را نیز شکست سختی داد ونفوذ پادشاهی ایران را در یونان به درجه ی اعلی خود رساند و سرانجام اسپارتها مجبور شدند تا سفیرانی برای انعقاد صلح به نزد اردشیر دوم هخامنشی گسل دارد وپیمان " آنتالسیداس " منعقد گردید.

اردشیردوم در سال ۳۸۶ قبل از میلاد شوروش قبرس را فرو نشانید، شاهان هخامنشی تازمان اردشیر دوم ،همواره در کتیبه هایشان تنها از اهورامزدا یاد میکردند ،لیکن اردشیر دوم در کنار نام اهورامزدا نام میترا و آناهیتا را نیز درکتیبه هایش به کار برده وبه تقویت وگسترش میترا وبه ویژه آناهیتا در کشور پرداخت .

اردشیر دوم به قول برخی از مورخین ۳۶۰ زن عقدی وغیر عقدی داشت واز جمله دو دخترش به نامهای آتوسا و آمستریس هم ازدواج کردو صاحب ۱۵۰ پسر ودختر شده بود. اردشیر دوم که  روزگار پیری خود را در میان توطعه های درباری وجنایات پسرانش می گذرانید ، به قدری شکسته وناتوان شده بود که با شنیدن خبر مرگ یکی دیگر از پسرانش به نام "ارشام "به دست دیگر برادرانش ،تاب مقاومت  در خود ندید واز شدت درد واندوه در سال ۳۵۸ قبل از میلاد در گذشت .

مدت حکومت با اقتدار اردشیر دوم هخامنشی  ۴۶ سال بود .